350 anos dunha gran festa

Marcos Calles

A cidade de Lugo, se por algo se caracteriza, ademais do seu profundo espírito traballador, é pola magnitude da celebración das súas festividades. Proba diso é a secular tradición das festas do patrón da cidade, San Froilán, que outubro tras outubro, reúnen a xente de toda España para gozalas. O século XXI non fixo senón referendar esta verdade, cun Arde Lucus que todos os meses de xuño atrae a miles de turistas desexosos de compartir ese espírito festivo, tan propio dos lucenses.

A chegada masiva de xente de fóra da cidade para celebrar festas ten, xunto coas de San Froilán, o seu punto de partida nas festas do Corpus Christi e, máis concretamente, o domingo posterior á festividade do Corpus, coa celebración da Ofrenda do Reino de Galicia ao Santísimo Sacramento (sempre exposto na Capela Maior da Basílica de Lugo).

Un repaso aos principais festexos acontecidos ese día, ao longo do primeiro terzo do século XX, permítenos revivir esas primeiras exhibicións de avións, como a celebrada o domingo da Ofrenda, un 18 de xuño de 1911, na zona de Montirón, ante máis de 15.000 persoas, que foron testemuñas dun breve voo, de pouco máis dun minuto, que terminou co piloto, Benito Loygorri, estrelándose nos campos de centeo das aforas de Lugo, aínda que afortunadamente saíu con vida.

A Ofrenda do Reino de Galicia ao Santísimo Sacramento engloba, como poucas cerimonias, un carácter relixioso e civil. Este feito tivo os seus inicios o 1 de marzo de 1669, cando os sete representantes das capitais do Reino de Galicia, incluíron a condición da cerimonia, dentro do donativo de 30.000 ducados, para colocar catro luces máis diante do Santísimo. Ese domingo posterior ao Corpus foi, e segue sendo, un día onde a música alagaba as rúas, con bandas como a de Isabel a Católica, Municipal de Lugo ou Municipal de Ribadeo en 1914, ou a de Infantaría de Mariña, en 1912, ano no que os fogos artificiais asombraron aos lucenses co uso dunha traca de máis de 500 metros, ou 25 tipos distintos de pirotecnia, que precederon os fastuosos bailes que se celebraban ese domingo da Ofrenda, no salón do Casino, a partir das 11 da noite.

Na década dos anos vinte, Lugo foi testemuña de chegadas masivas de xente o domingo da Ofrenda. En 1923, a cidade engalanouse para recibir a miles de peregrinos chegados de Santiago de Compostela, Ferrol ou Betanzos. A chamada realizada polo sacerdote Alfredo Lorenzo López, callou tamén na provincia lucense, onde vilas como Sarria enviaron “máis de seiscentas persoas, que viñeron en tren especial e advertíase a presenza de moitas señoras das máis distinguidas daquela vila”. En 1924, os miles de peregrinos que chegaban a Lugo, son lembrados desfilando polas rúas cantando o Himno do Santo Cristo de Limpias, acompañados en todo momento por bandas municipais e orquestras de toda Galicia.

O vindeiro 30 de xuño a nosa cidade será testemuña, na súa Catedral, do 350 aniversario dunha cerimonia dun solemne carácter devocional cara ao Santísimo Sacramento, tan propio da identidade cristiá da Diocese de Lugo, pero que tamén engloba ao resto da cidade, como o demostran os festexos antes citados, e a interminable choiva de flores que acompaña, ano tras ano, a procesión posterior á Ofrenda polas milenarias rúas de Lugo, a Cidade do Sacramento.

Marcos G. Calles Lombao

Doutorando en Historia da Arte na U.S.C.

[Artículo en castellano]

A Ofrenda de Galicia ao Santísimo

O domingo da oitava de Corpus, a cidade de Lugo volve vestirse de gala para celebrar e renovar a Ofrenda ao Santísimo na nosa Catedral. Este ano o Delegado Rexio do Antigo Reino de Galicia foi o Alcalde do Excmo. Concello de Betanzos, e respondeulle o Arcebispo de Santiago de Compostela.

Dende o día primeiro de marzo de 1669 no que a Xunta do Reino de Galicia, en A Coruña, outorgou escritura favorable á petición do Ilmo. Cabido da Basílica lucense, coa finalidade de conseguir axudas para incrementar o alumeado no Altar Maior, onde está permanentemente exposto o Santísimo dende tempos inmemoriais, dende entón, nunca se interrumpiu tan significativa tradición. Nin as turbulencias político-sociais, económicas e incluso relixiosas, propias dos tempos de antes e de agora, foron capaces de acalar as solemnes celebracións eucarísticas coas invocacións dos oferentes e as respostas dos bispos respectivos. Tanto as invocacións como as respostas son hoxe unha fonte de riqueza histórica, literaria e espiritual. D. José Molejón, cóengo organista emérito da Catedral, contribuiu a esta rica memoria facendo a recompilación, ata o ano 2000, nun tomo editado polo Excmo. Concello de Lugo.

A conciencia da centralidade da Eucaristía e da presenza real de Cristo nas especies eucarísticas permanece clara na Diocese lucense e na nosa cidade. Cada ano celébrase con máis resplandor o Corpus. Recuperáronse, con gran participación, os tradicionais concursos de poesía e fotografía eucarística e patrimonial. Os concertos internacionais de órgano son a ledicia de moitos lucenses que enchen sempre o lugar da actuación. Os cursos de música contan cun alumnado fiel e desexoso de aprender a loar a Deus a través da cultura musical. O Centro Eucarístico Lucense, fundado cando comezou o episcopado do actual Bispo, estase a implantar con enteireza e contribuíndo a incrementar o estudo do apaixoante mundo eucarístico e patrimonial. Como moi ben afirma o Bispo Alfonso Carrasco, nunha recente publicación bilingüe baixo o título Fe Eucarística, pax. 45, (Lugo, 1918), “o noso orgullo foi profesar aquí con firmeza este miserio da fe, ser a Diocese e a Cidade do Sacramento”.

Poetas de Lugo fixeron e fan memoria destes acontecementos relevantes. Velaquí algúns fragmentos para unha feliz memoria histórica. O Licenciado Molina, malagueño, cóengo de Mondoñedo no século XVI, citado entre os ananos ilustres de España nun poema titulado “Descripción del Reino de Galicia” escribía: “E nesta cidade tampouco non calo estar descuberto na igrexa maior o sacramento sen máis cobertor, que noutras igrexas non podo atopalo. A causa e segredo, querendo acadalo, de estar así posto tan gran sacramento, algunhas se din, mais o meu sentimento é que o mellor é decote adoralo” (Cf. Darío Xohán Cabana, Poetas de Lugo, 43, Lugo, 2007).

Valentín Lamas Carvajal, invítanos cuns versos do poema “De riola por Galicia” a volver a Lugo e visitar ao Santísimo:

“Vamos a Lugo, vamos alá,

ala que xa!

Pobo en Galicia tan relembrado,

a Xesucristo sacramentado

decote mostra na Catedral;

iste é o recordo dunha vitoria,

cantan os cregos himnos de groria,

brilan as luces no santo altar”.

José Mario Vázquez Carballo

Vicario Xeral da Diocese

Ofrenda de Galicia ao Santísimo Sacramento

A cidade de Lugo segue celebrando solemnemente o Corpus coa Oitava. Por iso a Catedral acollerá o domingo 10 de xuño ás 12h unha celebración eucarística presidida polo arcebispo de Santiago, Mons. Julián Barrio. O delegado oferente será o alcalde da cidade de Betanzos, Ramón García Vázquez.

Na parte musical, á entrada tocarase a marcha do Antigo Reino de Galicia para gaita e órgano. Acompañará a celebración o Orfeón lucense, coro oficial da Catedral, que interpretará a Misa Galega de José Castiñeira,  cantos en galego do P. Feijoo e o  “Hic Hoc Misterium”, de José Molejón. Ao final tocarase unha marcha procesional do Corpus para gaita e órgano.

Trala celebración e durante a procesión o Grupo Tradicional Os Xílgaros de Lugo dirixido por Óscar Pérez (gaiteiros) e o grupo de baile tradicional de Espazo Artistico 10, dirixido por Xabier Iglesias, interpretarán danzas en Ofrenda ao Santísimo Sacramento.

A Ofrenda do Antigo Reino de Galicia

A cidade de Lugo foi testemuña onte dunha das celebracións históricamente máis importantes que subsiste na nosa comunidade: a Ofrenda do Antigo Reino de Galicia ao Santísimo Sacramento. En 1669 facíase oficial na Coruña a axuda de 1500 ducados das sete capitais do Antigo Reino de Galicia (Lugo, A Coruña, Santiago, Ourense, Mondoñedo, Betanzos e Tui) para o alumado con candeas do Santísimo Sacramento exposto día e noite na catedral, unha ofrenda que co tempo pasou a ser simbólica pero permanecendo durante séculos a esencia deste acto: a devoción eucarística de Galicia.

Sería difícil imaxinar un acto que “vendese” mellor a nosa cidade que ese: o desfile dos alcaldes e autoridades desde esa xoia do barroco civil que é o edificio do concello, a recepción na S.I.C.B. de Lugo (xa con todos os honores un dos tesouros culturais da humanidade), a posterior procesión ao terminar a misa de pontifical, a cidade que lucía a súa mellor aparencia, sen que faltasen a música, as flores e os balcóns engalanados para honrar unha tradición que cos seus máis de tres séculos de historia forma xa parte da súa propia identidade.

É costume que numerosos fieis veñan de fóra o día da Ofrenda para render homenaxe ao Augusto Sacramento; aínda que na actualidade visitan a cidade un número considerable deles, non é comparable aos datos que sucedían fai un século cando, con motivo da Terceira Peregrinación Eucarística, chegaron a Lugo trinta mil peregrinos, mostra da importancia secular deste acto e máis concretamente da adoración ao protagonista deste día tan especial, que non é outro que o Santísimo Sacramento.

O acto central da ofrenda tivo lugar na S.I.C.B. de Lugo ás doce do mediodía, onde as autoridades renderon pleitesía a Xesús Sacramentado, nesta ocasión coa Ilma. Sra. Elena Candia López (alcaldesa de Mondoñedo) como oferente; todo iso celebrado no monumental marco da zona do cruceiro da catedral, co retablo de Cornielles de Holanda (século XVI), o coro de Francisco de Moure (século XVII) ou a propia custodia regalada en 1772 polo Arcebispo de Zaragoza Juan Sáenz de Buruaga como testemuñas de excepción da simbólica ofrenda. A misa de pontifical contou coa presenza dos cinco prelados da comunidade galega: Mons. Julián Barrio Barrio (Arquidiocese de Santiago de Compostela), Mons. Alfonso Carrasco Rouco (Diocese de Lugo), Mons. Luís Quinteiro Fiuza (Diocese de Tui-Vigo), Mons. José Leonardo Lemos Montanet (Diocese de Ourense) e Mons. Luis Angel de las Heras Berzal (Diocese Mondoñedo-Ferrol), ao que por quenda lle toca responder á oferente ao ser Mondoñedo a cidade que encabeza o acto.

A Ofrenda do Antigo Reino de Galicia ao Santísimo Sacramento pon o broche de ouro ás solemnes celebracións do Corpus Christi na Diocese de Lugo e que, desde O Cebreiro ás alfombras florais da Fonsagrada ou desde a procesión de Lalín aos actos da propia capital lucense confirman de novo que Lugo é unha referencia eucarística. Ademais, demóstrase que o orgulloso nome de “cidade do Sacramento” non é só polo privilexio da exposición permanente senón tamén pola devoción coa que esta comunidade católica vive a Eucaristía, símbolo da súa propia identidade cristiá.

Marcos Calles,

Historiador de Arte

Bispo de Mondoñedo-Ferrol, Mons. Luis Ángel de las Heras: Galicia: “Un pobo forte de xente forte na fe.”

Ás 12 da mañá do 25 de xuño comezaba na Catedral de Lugo a cerimonia da Ofrenda do Antigo Reino de Galicia ao Santísimo Sacramento, que se vén celebrando desde 1669. Este acto pon fin ás celebracións do Corpus na nosa cidade.

 

O Bispo de Mondoñedo- Ferrol. Mons. Luis Angel de las Heras, presidiu a Eucaristía na que concelebraron:

O Arcebispo de Santiago de Compostela, Mons. Julián Barrio;

O Bispo de Ourense, Mons. Leonardo Lemos Montanet;

O Bispo de Lugo, Mons. Alfonso Carrasco Rouco;

O Bispo de Tui-Vigo, Mons. Luis Quinteiro Fiuza

O Bispo auxiliar de Santiago, Mons. Jesús Fernández González;

así como membros do cabido de Lugo.

Acompañaron á delegada rexia, alcaldesa de Mondoñedo, Elena Candia, os representantes dalgunha das cidades do antigo Reino de Galicia; así como outras autoridades civís e militares.

Na presentación da Ofrenda, a alcaldesa de Mondoñedo, Elena Candia, comezou afirmando que, aínda que pasaron xa 348 anos, desde a primeira vez que se celebrou a Ofrenda, non a podemos ver como un de tantos costumes que perduran só por arraigo, senón porque somos un pobo de tradición cristiá “firme e asentado nas súas raíces, orgulloso e forte”. E, facendo súas as palabras do poeta mindoniense Álvaro Cunqueiro, expresou: “Loado sexa Deus porque me permitiu nacer, crecer e facerme home neste gran Reino que chamamos Galicia”.

Finalizou a súa Ofrenda lembrando que o “papel de políticos e representantes destacados da sociedade esíxenos servir aos demais e máis nada que aos demais, deixando de lado calquera interese persoal ou de partido”. E concretou a súa petición solicitando a axuda do Santísimo para terminar co paro; potenciar a familia; erradicar a lacra da violencia machista; os problemas de natalidade, despoboación, envellecemento e desenvolvemento da Galicia máis rural”

Na contestación á Ofrenda, o bispo de Mondoñedo-Ferrol, Mons. de las Heras comezou a súa homilía manifestando que hoxe, en Lugo, ante o Santísimo Sacramento “recoñecemos o camiño da fe que o pobo de Deus que peregrina en Galicia percorreu ao longo da historia ata os nosos días; hoxe Galicia mira ao Santísimo”.

Recollendo as palabras da Alcaldesa de Mondoñedo, Mons. de las Heras continuou a súa intervención dicindo que “estes séculos de Ofrenda son signo dun pobo de persoas boas que, mirando a Cristo, dan froitos de caridade cos seus semellantes, especialmente cos máis necesitados, creando así froitos de unidade”.

“Valoro- continuou o bispo de Mondoñedo-Ferrol- que vostede recoñeza, señora alcaldesa, que os representantes elixidos polos cidadáns para gobernar han de pensar no mellor para todos, sen excluír a ninguén. (…) Temos que esforzarnos por superar os intereses particulares, de mirada curta. Xesucristo coñece os nosos temores, acolle e alenta os nosos acertos e esforzos para mellorar e defender a vida”.

Facendo un repaso polas necesidades do pobo galego, e non esquecendo que Galicia é un pobo de emigrantes, pediu que sexamos capaces de acoller aos que veñen á nosa terra buscando un futuro: “Que sexamos mensaxeiros da paz. Cristiáns que se alegran de recibir a paz de Xesús que transforma os corazóns e anuncian o evanxeo da paz nun mundo ferido pola violencia”

Finalizada a celebración eucarística, todas as autoridades eclesiásticas e civís saíron en procesión acompañando ao Santísimo Sacramento polas rúas de Lugo. Durante o percorrido o Grupo Tradicional “Os Xílgaros de Lugo” dirixido por Óscar Pérez e o grupo de baile tradicional de “Espazo Artístico 10”, dirixido por Xabier Iglesias, interpretaron danzas en Ofrenda ao Santísimo Sacramento ao longo do percorrido da procesión.

 

[Textos das intervencións da Alcaldesa de Mondoñedo e do Bispo de Mondoñedo-Ferrol]

A %d blogueros les gusta esto: